Hưởng ứng Ngày Thế giới nhận thức về tự kỷ 02/04/2026: Chung tay xây dựng cộng đồng thấu hiểu và hòa nhập
Ngày 02/4 hằng năm được lựa chọn là Ngày Thế giới nhận thức về tự kỷ nhằm nâng cao hiểu biết của cộng đồng về rối loạn phổ tự kỷ, đồng thời thúc đẩy các hoạt động hỗ trợ, can thiệp và tạo điều kiện để người tự kỷ được sống, học tập và phát triển trong môi trường thân thiện, bình đẳng.
Rối loạn phổ tự kỷ là một rối loạn phát triển thần kinh, thường xuất hiện sớm ở trẻ nhỏ và kéo dài suốt cuộc đời. Trẻ tự kỷ có thể gặp khó khăn trong giao tiếp, tương tác xã hội, hành vi và cảm xúc. Mỗi trẻ là một cá thể riêng biệt với mức độ biểu hiện khác nhau, vì vậy việc phát hiện sớm và can thiệp kịp thời đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc cải thiện khả năng hòa nhập cộng đồng của trẻ.
Thực tế cho thấy, tỷ lệ trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ có xu hướng gia tăng trong những năm gần đây. Tuy nhiên, nhận thức của cộng đồng về tự kỷ vẫn còn nhiều hạn chế, dễ dẫn đến hiểu lầm, kỳ thị hoặc bỏ lỡ “thời điểm vàng” để can thiệp. Nhiều phụ huynh chưa nhận diện sớm các dấu hiệu bất thường như trẻ chậm nói, ít giao tiếp bằng mắt, không phản hồi khi được gọi tên, hoặc có các hành vi lặp đi lặp lại. Khi được phát hiện muộn, việc can thiệp sẽ gặp nhiều khó khăn hơn và ảnh hưởng lâu dài đến sự phát triển toàn diện của trẻ.
Khám sàng lọc rối loạn tự kỷ cho trẻ tại Bệnh viện Bãi Cháy
Các chuyên gia khuyến cáo, cha mẹ cần đặc biệt lưu ý những dấu hiệu nghi ngờ tự kỷ ở trẻ trong giai đoạn từ 18 – 36 tháng tuổi. Đây là thời điểm quan trọng để đánh giá và triển khai các chương trình can thiệp sớm như trị liệu ngôn ngữ, trị liệu hành vi, giáo dục đặc biệt… giúp trẻ cải thiện khả năng giao tiếp, phát triển kỹ năng xã hội và thích nghi tốt hơn với môi trường xung quanh.
Bên cạnh vai trò của gia đình, hệ thống y tế và giáo dục cũng giữ vai trò then chốt trong việc hỗ trợ trẻ tự kỷ. Việc xây dựng các chương trình sàng lọc, đánh giá phát triển định kỳ; tăng cường đào tạo chuyên môn cho cán bộ y tế; phối hợp đa ngành giữa bác sĩ, nhà tâm lý, giáo viên… sẽ góp phần nâng cao hiệu quả chăm sóc và can thiệp cho trẻ. Đồng thời, cần đẩy mạnh truyền thông để cộng đồng hiểu đúng về tự kỷ, từ đó tạo nên môi trường sống thân thiện, giảm thiểu rào cản xã hội đối với trẻ và gia đình.
Từ tháng 4/2021, Đơn nguyên Tâm bệnh trực thuộc Khoa Nhi, Bệnh viện Bãi Cháy chính thức đi vào hoạt động, thực hiện tiếp nhận, thăm khám và can thiệp điều trị cho trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ, chậm phát triển ngôn ngữ. Tại đây, trẻ có nguy cơ được tiến hành sàng lọc và đánh giá toàn diện thông qua các công cụ chuyên biệt như thang đánh giá phát triển Denver II (các lĩnh vực: cá nhân – xã hội, vận động tinh, vận động thô, ngôn ngữ), bảng hỏi sàng lọc nguy cơ tự kỷ M-CHAT dành cho trẻ từ 16–30 tháng tuổi, cùng các tiêu chuẩn chẩn đoán rối loạn phổ tự kỷ theo DSM-V và thang đo mức độ tự kỷ CARS. Trên cơ sở kết quả đánh giá và biểu hiện cụ thể của từng trường hợp, các bác sĩ xây dựng chương trình can thiệp cá thể hóa, phù hợp với từng trẻ hoặc từng nhóm trẻ, tuân thủ nguyên tắc can thiệp sớm ngay khi có dấu hiệu nghi ngờ, không chờ đến khi chẩn đoán xác định.
Hiện nay, Bệnh viện Bãi Cháy đã triển khai đồng bộ nhiều phương pháp can thiệp cho trẻ rối loạn phổ tự kỷ, bao gồm can thiệp hành vi như ABA (hình thành kỹ năng, hành vi mới), PECS (phát triển giao tiếp chức năng và ngôn ngữ), kết hợp điều trị bằng thuốc nhằm kiểm soát các hành vi thách thức khi cần thiết. Bên cạnh đó, các liệu pháp hỗ trợ như điều hòa cảm giác, tâm vận động, đào tạo kỹ năng xã hội… cũng được áp dụng linh hoạt. Việc can thiệp sớm bằng các phương pháp tâm lý – giáo dục đã ghi nhận những chuyển biến tích cực, góp phần nâng cao khả năng giao tiếp, nhận thức và thúc đẩy quá trình hòa nhập cộng đồng cho trẻ.
Can thiệp tăng khả năng giao tiếp, nhận thức và hòa nhập xã hội cho trẻ tự kỷ tại Bệnh viện Bãi Cháy
Mỗi trẻ em là một cá thể riêng biệt với những đặc điểm tâm lý và phát triển khác nhau. Dù đối mặt với nhiều áp lực trong công việc, đội ngũ y bác sĩ luôn nỗ lực trong công tác can thiệp, điều trị, đồng thời đề cao tinh thần trách nhiệm và tình yêu thương nhằm cải thiện chất lượng cuộc sống cho trẻ. Đối với công tác chăm sóc và điều trị trẻ rối loạn phổ tự kỷ, nhân viên y tế, đặc biệt là điều dưỡng, cần có sự kiên nhẫn, tận tâm và thấu hiểu. Trước sự đa dạng về biểu hiện lâm sàng ở mỗi trẻ, bác sĩ phải đánh giá đúng khó khăn, xây dựng mục tiêu và kế hoạch can thiệp phù hợp, linh hoạt trong cách tiếp cận, khi cần mềm mỏng, khi cần nghiêm túc, nhằm đạt hiệu quả điều trị tối ưu. Bên cạnh đó, đội ngũ y tế cũng không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn, cập nhật kiến thức mới để nâng cao hiệu quả trong phát hiện và can thiệp sớm đối với trẻ rối loạn phổ tự kỷ.
Theo các bác sĩ Bệnh viện Bãi Cháy, để trẻ rối loạn phổ tự kỷ từng bước hòa nhập cộng đồng, bên cạnh các phương pháp can thiệp chuyên môn và sự hỗ trợ từ đội ngũ y tế, vai trò của gia đình và xã hội có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Sự quan tâm, yêu thương và đồng hành từ gia đình cùng sự chung tay của cộng đồng sẽ góp phần tạo điều kiện để trẻ được học tập, phát triển kỹ năng và phát huy tối đa tiềm năng của bản thân.
Hưởng ứng Ngày Thế giới nhận thức về tự kỷ năm 2026, Bệnh viện Bãi Cháy kêu gọi sự chung tay của toàn xã hội trong việc quan tâm, phát hiện sớm và hỗ trợ trẻ tự kỷ. Mỗi hành động nhỏ như lắng nghe, chia sẻ, tôn trọng sự khác biệt đều góp phần tạo nên một cộng đồng nhân ái, nơi mọi trẻ em đều có cơ hội được phát triển và tỏa sáng theo cách riêng của mình.
Thanh Huyền